Kultura gwałtu (ang. rape culture) to pojęcie socjologiczne, które opisuje środowisko społeczne, w którym przemoc seksualna jest powszechna, a społeczne postawy, normy i przekazy medialne ją usprawiedliwiają, minimalizują lub wręcz promują.

Pojęcie to powstało w latach 70. XX wieku w USA w ramach drugiej fali feminizmu. Nie oznacza ono, że dane społeczeństwo dosłownie nakazuje gwałcić, ale że stworzyło system przekonań, który chroni sprawców, a winą i wstydem obarcza ofiary.

Kultura gwałtu wiąże się bezpośrednio z patriarchatem i starożytnymi mitami , ponieważ opiera się na zakorzenionym przekonaniu, że męska seksualność jest z natury agresywna i niekontrolowana, a ciało kobiety jest obiektem, do którego mężczyzna ma „naturalne” prawo. 

•  Przerzucanie winy na ofiarę (Victim blaming): „Jak była ubrana?”, „Po co tam szła?”, „Dlaczego piła alkohol?”. Jest to zdjęcie odpowiedzialności ze sprawcy i wmówienie ofierze, że sama doprowadziła do tragedii. Wywodzi się to z biblijnego archetypu Ewy/Pandory jako „kusicielki”.                    
• Seksualizacja i uprzedmiotowienie - traktowanie ciała kobiety w reklamach, filmach i grach wyłącznie jako ozdoby lub trofeum do zdobycia. Utrata empatii. Kobieta przestaje być postrzegana jako istota ludzka z własną wolą (podmiot), a staje się rzeczą (obiektem).                                                             
• Mitologia gwałtu- powielanie fałszywych przekonań, np.: „Mężczyźni mają takie potrzeby, nie potrafią się powstrzymać”, „Gdy kobieta mówi NIE, tak naprawdę myśli TAK”. Uznanie agresji seksualnej za „naturalny element męskości”, co daje sprawcom społeczne przyzwolenie na przekraczanie granic.                                                                                     
• Trywializacja i humor - Żarty z gwałtu, molestowania i przemocy, traktowanie "macania" jako nieszkodliwego podrywu lub "końskich zalotów". Znieczulenie społeczeństwa. Ofiary boją się zgłosić przestępstwo, bo wiedzą, że ich doświadczenie zostanie wyśmiane lub zbagatelizowane.      
• Ochrona sprawców - Martwienie się o „zmarnowaną karierę” lub reputację oskarżonego mężczyzny (często sportowca, polityka, studenta) bardziej niż o stan psychiczny skrzywdzonej osoby. Systemowa bezkarność. Sprawca dostaje sygnał, że jego status społeczny chroni go przed konsekwencjami.

 Choć współczesne prawo surowo karze przemoc seksualną, to w mentalności wielu ludzi wciąż tkwią te archaiczne kalki: podświadome przekonanie, że kobieta powinna „pilnować swojego ciała”, bo męski popęd jest dziki, niezależny od racjonalnego myślenia i to mężczyzna jest „zdobywcą”.

Biologiczny paradoks polega na tym, że choć w naturze to ciało kobiety i samicy wydaje na świat potomstwo, w wielu patriarchalnych mitach kosmogonicznych to mężczyzna lub bóstwo męskie pojawia się jako pierwsze i staje się źródłem życia dla kobiety. 

Zanim narodziły się znane nam systemy religijne starożytnego Bliskiego Wschodu i Europy, ludzkość przez tysiące lat żyła w kręgu kulturowym Wielkiej Bogini Matki. W epoce paleolitu i neolitu to kobieta była symbolem sacrum. Obserwacja natury była prosta: Ziemia rodzi rośliny, a kobieta rodzi nowe życie.

Najbardziej znanym przykładem jest biblijny opis stworzenia Ewy z żebra Adama w tradycji judeochrześcijańskiej, jednak motywy męskiej kreacji lub podporządkowania pierwiastka kobiecego występują także m.in. w mitologii greckiej czy mezopotamskiej.

Z punktu widzenia biologii i ewolucji płeć żeńska jest pierwotną matrycą rozwojową ssaków, a narodziny są bezpośrednim dziełem matki. Mity kreacyjne były natomiast konstrukcjami ideologicznymi, które tłumaczyły ówczesną hierarchię społeczną, a nie procesy przyrodnicze.

Współczesna intuicja podpowiada, że skoro kobieta rodzi, to ona jest kluczem do stworzenia świata. Jednak starożytni myśliciele i lekarze patrzyli na proces prokreacji w sposób drastycznie odmienny od dzisiejszego. Filozof Arystoteles ugruntował pogląd, który dominował w nauce przez niemal dwa tysiąclecia. Wierzył on, że:

• Męskie nasienie jest kompletnym, uformowanym i ożywionym „projektem” człowieka. Zawiera w sobie duszę i formę.               
• Ciało kobiety pełni funkcję wyłącznie biernego inkubatora – gleby, która przyjmuje ziarno, ogrzewa je i karmi, ale nie wnosi nic do jego tożsamości.

Dla starożytnych Egipcjan, Greków czy Hebrajczyków, którzy nie mieli pojęcia o istnieniu komórki jajowej (odkrytej dopiero w 1827 roku przez Karla Ernsta von Baera), prawdziwym twórcą życia był wyłącznie ojciec. Matka była jedynie naczyniem.

Z perspektywy psychologii kulturowej, męski monopol na stwarzanie w mitach był próbą okiełznania lęku przed biologiczną potęgą kobiet. Mężczyźni widzieli, że kobiety krwawią w cyklach zbieżnych z fazami księżyca i wydają na świat nowe istoty – proces ten jawił się jako tajemniczy, wręcz magiczny i niekontrolowany. Aby zrównoważyć tę naturalną przewagę kobiet, patriarchalne mity dokonały symbolicznego odwrócenia ról.